Rehearsals for Being Human

4-channel video, full HD z/w video’s in loop zonder geluid, vier schermen van optoblack projectiefolie, 400 cm bij 900 cm in variabele opstellingen

Rehearsals for Being Human is een video-installatie, bestaande uit vier gezichtschoreografiën: Yes, No, Smile en Breath.

Dit werk  ontstond vanuit een onderzoek hoe emoties tot uiting komen en hoe het gezicht een plek wordt waar communicatie, gevoelens en onderbewuste lagen samenkomen. Vijf performers van verschillende leeftijden voeren herkenbare gebaren uit: ja-knikken, glimlachen, nee schudden en ademen. Hieruit ontstaan steeds nieuwe betekenissen. De bewegingen beginnen minimaal en verstild, langzaam worden de vertrouwde uitdrukkingen instabiel en ongemakkelijk; ze ontwikkelen zich tot extremen en raken uiteindelijk ontregeld. De gezichten komen tot rust en beginnen opnieuw. Binnen deze bekende bewegingen dienen zich voortdurend verschuivende associaties aan: intimiteit, verleiding, angst, spot, agressie, verlies van controle.

De vier choreografieën zijn ontwikkeld tijdens een zes weken durend onderzoeksproces met vijf performers, waarin gedeelde menselijke ervaringen werden onderzocht via de expressieve mogelijkheden van het gezicht: emotionele expressie en de fysieke en mentale mechanismen van gezichtsuitdrukking. Het was een repetitie in menszijn.

Yes: vijf mensen van verschillende leeftijden kijken de toeschouwer direct aan en knikken ja. De ja-bewegingen beginnen ingetogen, bijna meditatief, soms synchroon, ontwikkelen zich tot een collectief ritme, alsof de lichamen zich tot één organisme vormen, komen tot een gezamenlijk beeld van overgave en beginnen vervolgens opnieuw.
Smile: drie jonge mensen, heel langzaam krullen hun mondhoeken omhoog tot een subtiele glimlach ontstaat. Dan volgt een lachbui. Het bulderende lachen transformeert geleidelijk van een dierlijke uitdrukking naar een stille, indringende schreeuw. De gezichten ontspannen en keren terug naar neutraliteit. Daarna herhaalt de scène zich.
No: twee oudere mensen schudden hun hoofd, sneller en sneller. Het hoofd wordt een machine, met associaties van strenge ouders, maar ook van waanzin en verwarring.
Breath: een jonge vrouw ademt in en ademt uit. Aanvankelijk oogt zij kalm, maar haar ademhaling wordt steeds dieper. Er ontvouwen zich in elkaar grijpende associaties met meditatie, inspanning, vrijen, klaarkomen, bevallen, verdrinken en sterven. Daarna hervindt zij haar rust en begint de sequentie overnieuw.

Roos van Geffen: “Het idee voor deze serie  ontstond na de geboorte van mijn dochter; een diep transformerende ervaring die onbewuste angsten en diepe emoties in beweging bracht. Tegelijkertijd was er de verwondering over nieuw leven en nieuwsgierigheid naar de steeds veranderende gezichtsuitdrukkingen op dat kleine gezicht. Terugkijkend is Rehearsals for Being Human een belangrijke schakel in de ontwikkeling van mijn doorlopende onderzoek naar hoe emoties, ervaringen en herinneringen opgeslagen liggen in het lichaam en in beweging komen. Ik voelde dat ik iets gemaakt had dat echt klopte; het precieze, het ongemakkelijke, het onbewuste dat aangesproken wordt, maar ook is het in zijn geheel een zelfportret, van dat wat ik meestal verborgen houd.”

Performers: Anne van Balen, Thijs Bloothoofd, Fried Mertens, Nathalie Smoor, Johanna van Steen

Editing en camera: Magda Augusteijn, Visualisaties: Lisanne Hakkers, foto’s Gert Jan van Rooij

Installatie

De films worden op ooghoogte geprojecteerd, iets groter dan levensgroot, zodat de toeschouwer zich lichamelijk tot het werk kan verhouden. 

De films worden ook individueel getoond en in wisselende opstellingen. Als 4-channel video-installatie worden de films geprojecteerd op vier zwarte projectieschermen, iets groter dan levensgroot en op ooghoogte hangend. De toeschouwer kan zich vrij tussen de schermen bewegen en de projecties aan beide zijden bekijken, waarbij gezichten van verschillende leeftijden en achtergronden zich afwisselend tot diegene verhouden. 

Yes / Rehearsals for Being Human  3’48” op 400cm x 80cm scherm

Smile / Rehearsals for Being Human 4’54” op 240cm x 80cm scherm

No / Rehearsals for Being Human 3’52” op 160cm x 80cm scherm

Breath / Rehearsals for Being Human 5’09” op 80cm x 80cm scherm

De eerste versie van de installatie heette Five Faces ( later Rehearsals for being Human) en werd in 2012 getoond in Corrosia Almere tijdens de tentoonstelling Who’s afraid of…?, een groepstentoonstelling met werken van Anouk Kruithof, Els Vanden Meersch, Nicky Maas, Maarten Boekweit en Roos van Geffen.

Gooi- en Eemlander, Margriet van Seumeren: “In de bovenzaal van Corrosia! is de video- installatie ’Five faces’ te zien waarbij vijf hoofden ja knikken. Op een ander scherm wordt gelachen en nee geschud, terwijl op weer een ander scherm een vrouw hard ademt en dan stilvalt. Je hoort niets, je ziet alleen de beelden. De video- installatie maakt, wanneer je er de tijd voor neemt, diepe indruk.”

Moon Saris: Het prachtige werk, Five Faces (…) benam me de adem en gaf tegelijk lucht. Mooi, maar ook pijnlijk. Fijn, maar ook naar. Paradoxaal, precies waar ik van hou omdat niets ooit echt eenduidig is. Het sprak m’n hart aan, maar ook m’n hoofd. Iedere dag zou een portie van dit moeten bevatten, dan stond je jezelf nooit toe dingen en de mensen voor lief en vanzelfsprekend te nemen en stond je dagelijks even stil bij het wonder dat mens en leven, voelen en denken heet.

NRC Handelsblad: Ons non-verbale gedrag verenigt net zozeer als dat het verdeelt, lijkt Van Geffen te zeggen. Geen al te opzienbarend inzicht, maar daar is het in deze fysieke voorstelling ook minder om te doen. Ervaren is belangrijker dan begrijpen, en de ervaring hier is heftig: hoe de acteurs geluid uitstoten met behulp van hun hele lichaam, steeds sneller en luider, eerts naar het orgastische reikend, dan uitmondend in een reeks dierlijke kreten. De neighing er afstand van te nemen is groot, maar tegelijk voelt het dichtbij, herkenbaar, menselijk.